کاه گل

نسخه آزمایشی

کاه گل

 چنانکه در بخش خانه ها اشاره شد دیوارها و سقف های ساخته شده از خشت و گل از کاهگل پوشیده می شد و روی بامهای خشت و گلی نیز پوشیده از کاه گل بود. فلسفه ی کاه گل مالی دیوارها و پشت بام این بود که ساختمان ایجاد شده از روی هم گذاشتن ردیف خشتهای چهارگوش با ملاط گل بدنه ای ناهموار داشت و در درون اطاق ها و فضاهای دیگر با جزئی برخورد این بدنه خراب می شد و خاک ریزی میکرد و فضای اطاق و وسائل و فرش آن آکنده از خاک و گرد و غبار می شد. هنگامی که این سطوح را اندود کاهگل می کردند، خلال های کاه ذرات گل را در بافت سلولوزی خود حبس می کرد و اندود گل را روی دیوار، سقف و بام تثبیت می نمود. بدین ترتیب کاه گل دیوارهای درونی سال های طولانی دوام داشت و نیاز به تجدید و ترمیم نداشت اما کاه گلی پشت بام در هر بارندگی دچار فرسایش و تحلیل می شد و با آنکه تراشه های گاه تا حدی جلوی این فرسایش را می گرفت باز هم آب باران تدریجاً گل های اندود بام را با خود می شست و به صورت آب گل آلود از ناودان هادر کوچه ها و حیاط خانه ها جاری می کرد. به این ترتیب هر دو یا سه سال مجبور بودند کاه گلی پشت بام را ترمیم کنند و با یک لایه ی کاه گل تازه سایش و فرسایش را جبران نمایند. خرابی دیوارها هم به همین ترتیب ترمیم می شد. بسیار مشاهده می شد که در فصل تابستان در کوچه های مختلف ده یا شهر تلی از کاه و گل را آب بسته اند.

تا کاه گل درست کنند و سپس این کاه گل را در ظرفی که گنجایش چند بیل کاهگل داشت و کپه نامیده میشد به پشت بام منتقل کنند. این کپه ها ظاهراً از ساقه های گیاهی به شکل یک سبد دهان گشاد بافته می شد و رویه ی برون و درون آنها را یک لایه ی نازک چرم می پوشانید که آن لایه ی چرمی به وسیله نخ مقاوم به کپه دوخته می شد و به همین جهت یکی از حرفه ها کپه دوزی بود. تهیه ی کپه به عهده صاحب خانه یا استاد بنا بود و تهیه کاه گل و حمل آن به پشت بام به عهده ی یک یا دو عمله (فعله) بود. ضرب المثلی داشتیم برای مواردی که وظیفه ای سنگین به عهده یک نفر است و افزون بر این وظیفه سنگین یک وظیفه خارج از عرف و غیر منصفانه هم به عهده او گذاشته می شود که مصداق ضرب المثل تهیه کپه به وسیله عمله مطرح می شود و از دستور دهنده سؤال میشود که: بیانصاف کپه هم به عهده ی فعله است؟ طرز تهیه کاه گل هم تشریفات و ظرافت هائی دارد به این ترتیب که تلی از خاک رس خالص را آب میبندند و گل حاصل را با بیل مالش میدهند تا صورت یکنواخت پیدا کند و سپس مقدار زیادی کاه ساقه ی غلات را روی آن میریزند و ابتدا با بیل کاه و گل را مخلوط می کنند و سپس یک یا چند عمله با پاهای برهنه این مخلوط را لگد کوب می کنند و به عبارت دیگر مدتی طولانی بر روی این توده ی گل و کاه راه می روند تا به صورتی هر چه یکنواخت تر کاه و گل مخلوط گردد. پس از این آماده سازی است که فعله ها کپه ها را از این کاه گل پر می کنند و کپه را روی سر میگذارند و یک دست به کپه و دست دیگر به ستون نردبان از نردبان بالا می روند و کپهی کاه گل حمل شده را جلو روی استاد بنا خالی می کنند تا او با مالهای که در د ستا دارد کاه گل را به شکل یکنواخت روی بام بگستراند. ملاحظه می شود که در جریان کار، بنا و عمله و رهگذران کوچه از نعمت گل آلود شدن بی نصیب نمی مانند و دست کم پس از حمل تمام کاه گل به پشت بام یا جای دیگر ته مانده گلها در کف کوچه با کف کفش رهگذران گفت و گو خواهد داشت. نمیگذرد و هنوز هم حتی بسیاری از سقف بام خانه های دهات و برخی خانه های شهری با کاه گل عایق بندی می شود زیرا خاک رس نسبت به آب نفوذپذیری زیادی ندارد و هنگامی که به کمک رشته های کاه در جای خود تثبیت نسبی پیدا کند و به سرعت در اثر آب باران شسته نشود از نفوذ آب به سقف اطاق و ریزش سقف جلوگیری می کند.

کاه گل ، وصف دهکده یا قریه حبیب آباد از نگاه دکتر عباس ادیب حبیب آبادی
کاه گل ، وصف دهکده یا قریه حبیب آباد از نگاه دکتر عباس ادیب حبیب آبادی
کاه گل ، وصف دهکده یا قریه حبیب آباد از نگاه دکتر عباس ادیب حبیب آبادی
کاه گل ، وصف دهکده یا قریه حبیب آباد از نگاه دکتر عباس ادیب حبیب آبادی

افزودن دیدگاه جدید

۵ + ۱ =

تمامی حقوق این پایگاه متعلق به موسسه خیریه قائم آل محمد (عج) حبیب آباد می باشد .
Copyright © 2016-2017 All rights reserved.‎